मैत्री
निरागस मैत्री
बालपणीची मनात जोपासत
खुदकन हसत
मिरवते!
मैत्री तरुपणातील
कधी गहिरे बंधन
कधी आश्वासन
जपायचे !
मैत्रीचा कट्टा
हास्याचा उडे धबधबा
प्रेमाचा धाबा
भरतसे!
मैत्री विश्वासाची
सदा साथ देण्याची
अतूट बंधनाची
कायमची!
मैत्री प्रवासातली
दोन क्षण सोबतीची
ती सुखाची
वाटतसे!
अर्चना कुलकर्णी...
(प्रयत्न करते तोवर ही बरोबर आहे का सांगाल? )
मंगळागौर गाणे
अगोटा पागोटा
घालीन म्हणते पिंगोटा
अगोटा पागोटा
पार्लर मध्ये जाईन म्हणते
आयब्रो फेशीयल करिन म्हणते
अगोटा पागोटा
मॉल मध्ये जाईन म्हणते
नवीन नायरा कट घेईन म्हणते
अगोटा पागोटा
सिनेमॅक्सला जाईन म्हणते
बाईपण भारी बघीन म्हणते
अगोटा पागोटा
हॉटेल मध्ये जाईन म्हणते
चायनिझ जेवण जेवेन म्हणते
अगोटा पागोटा
दिवस माझ्या आवडीने घालवेन म्हणते
दिवस माझा सवडीचा घालवेन म्हणते
अगोटा पागोटा....
अर्चना कुलकर्णी
संस्कृती, संदर्भ, भावना व्युह
बालवयात पेलत नव्हती
तरी तिने सावरली नववारी,
तो कुठे होता?
शर्ट पॅन्ट घालून बसला
होता खुर्चीवर
पूजेसाठी गोळा केली
तिने फुले आणि पत्री,
तो कुठे होता?
ह्यात मला नाही वेळ
म्हणून निघून गेला होता,
पतीच्या आरोग्यासाठी, आयुष्यासाठी
ती करत होती व्रत आणि पूजा
तो कुठे होता?
मित्रांच्या घोळक्यात
विडी, सिगारेट ओढत होता...
त्याच्या आई वडिलांचे
आल्यागेल्याचे सारे ती करते,
तो कुठे होता?
तिच्या माहेरी जरूरी असल्यावरदेखील
तू जायचे नाही सांगत होता....
अशा वागण्याला आपली
संस्कृती म्हणण्याचा
संदर्भच तिला लागेना
भावनाव्युहातून सुटका होईना!
अर्चना कुलकर्णी.
9/7/2024
शब्दरजनी साहित्य समुह आयोजित उपक्रम
विषय - गुंता भावनांचा
गुंतले तुझ्यात
माझी नुरले मी
गुंता भावनांचा
कसा सोडवू मी?
यत्न असफल
नाते भावनांचे
अतूट होईल
प्रेमे वीणायचे
विविध रंगाचे
गुंफून ते धागे
खेळ हे मनाचे
उगा येई मागे
लालरंगी धागा
हळूच हसवी
मनातच जागा
घेऊन दाखवी
भावनांचा खेळ
आपल्या मनाचा
नाही कुठे मेळ
स्पर्श प्रकाशाचा!
अर्चना कुलकर्णी. नासिक
*शब्दरजनी साहित्य समूह* आयोजित *अलक* लेखन कार्यशाळा उपक्रम (२४/०४/२३)
ती दोघेही दिसायला अगदी देखणी, गाण्यात प्रवीण. मुलगी झाली दिसायला साधीशीच रंग सावळा.. दोघांनाही खूप दुःख झाले...
तीन वर्षाची झाली आणि अचानकच तिने सुंदर गाण्याची तान घेतली... दोघांना समाधानाने जाणवले ही च तर आपली जमापुंजी, जी मुलीकडे आपसूक गेलीय...
अर्चना कुलकर्णी. नासिक
शब्दरजनी साहित्य समुह आयोजित उपक्रम
विषय - गुंता भावनांचा
गुंतले तुझ्यात
माझी नुरले मी
गुंता भावनांचा
कसा सोडवू मी?
यत्न असफल
नाते भावनांचे
अतूट होईल
प्रेमे वीणायचे
विविध रंगाचे
गुंफून ते धागे
खेळ हे मनाचे
उगा येई मागे
लालरंगी धागा
हळूच हसवी
मनातच जागा
घेऊन दाखवी
भावनांचा खेळ
आपल्या मनाचा
नाही कुठे मेळ
स्पर्श प्रकाशाचा!
अर्चना कुलकर्णी. नासिक
विषय - स्पर्श
दिनांक - 22/05/2024
शीर्षक - स्पर्श लाभेल का?
करोनाचे वादळ आले
एकमेकांना भेटणे अशक्य केले
घरात राहून मन कोमेजले
जो तो विचार करे,
पुनः प्रिय जनांचा
*स्पर्श लाभेल का?*
घेतली खूप सारी काळजी
नाही कुठे बाहेर गेले
मुखपट्टी नेहमीच लावली
हात धुवून कातडी सोलवटली
विचार मनी
*स्पर्श लाभेल का?*
करोनाने मला गाठलेच
प्राणवायू कमी होई
आले विलगीकरण नशिबी
औषधं, इंजेक्शन भडीमार
कधी संपेल हे सारे?
*स्पर्श लाभेल का?*
केला नेहमी पॉसिटीव्हचा अट्टाहास
आता पॉसिटीव्ह म्हणता मन उदास
सकारात्मक राहून दिवस काढले आठ
नेगेटिव्ह रिपोर्ट आला...
*स्पर्श लाभेल का?*
अर्चना कुलकर्णी.
शब्दरजनी साहित्य समूह आयोजित उपक्रम..
मुक्त छंद कविता लेखन..
विषय - खिडकी..
शीर्षक - अबोल खिडकी..
ती एक खिडकी नव्हे
तर माझी ती तिथे असे
खिडकीत बसायची
हातात घेऊन पुस्तक
डोळे घारे बोलके
हळूच बघायचे चोरून
बोलावे वाटे अनेकदा
पण नव्हता नीट नोकरीधंदा
कसा करू मी धीर?
एकदा चेहऱ्यावर दिसले स्मित
मी ही हसून पाहिले नीट,
डोळ्याच्या कोपऱ्यातून
बोलू पाहे काही
मला समजलेच नाही,
कळले नंतर,
ती गेली दुसऱ्या गावी
लग्न करून कोणाशी,
खिडकी माझी अबोलच राहिली
नकळत कायमची बंद केली...
अर्चना कुलकर्णी. नाशिक
*कल्पतरु जागतिक साहित्य मंच आयोजित उपक्रम*
*दि.१४/६/२४*
*विषय : पाऊस असाही*
*शीर्षक : वेडा पाऊस*
मुलांना हवाहवासा पाऊस
निसर्गात नाचतो पाऊस
फुलांना फुलवतो पाऊस
शेतांना आनंद देतो पाऊस
तरुणांना प्रिय पाऊस
गाणे गातो तो पाऊस
प्रेमाने वेडा पाऊस
सुगंधित चिंब पाऊस
मनामनात रंगणारा पाऊस
कामावर जाताना नकोसा पाऊस
ट्रेकला जाताना उनाड पाऊस
खिडकीतून धुवंधार पाऊस
कडाडे बिजली सैराट पाऊस
उन्हात दिसे सप्तरंगी पाऊस
नदीकाठी भासे खळाळता पाऊस
श्रावणात रिमझिमता पाऊस
देई नवचैतन्य धरतीस
रानोमाळी हासे पाऊस,
कधी वेडा होई पाऊस
धावे रस्त्यातून तुफान
सागरा येई उधाण
मन परि म्हणे हवा हा पाऊस!
अर्चना कुलकर्णी, नाशिक.
*शब्द रजनी साहित्य समूह आयोजित उपक्रम अलक*
*२३/०४/२०२४*
*विषय - समज*
दहावीतला तिचा मुलगा अभ्यास न करता तासभर टीव्ही बघत होता, हे ती कामावरून घरी येताच सासूबाईंनी सांगितले.
ती चिडून त्याला ओरडू लागली.
दोन मिनिटात तो म्हणाला टीव्ही पाहिला चुकले, वेळ गेला वाया पण आता तू ओरडत राहिलीस तर वेळ अजून वाया जाईल... मी करतो अभ्यास.
अर्चना कुलकर्णी
शब्दरजनी साहित्य समुह आयोजित उपक्रम
विषय - गुंता भावनांचा
गुंतले तुझ्यात
माझी नुरले मी
गुंता भावनांचा
कसा सोडवू मी?
यत्न असफल
नाते भावनांचे
अतूट होईल
प्रेमे वीणायचे
विविध रंगाचे
गुंफून ते धागे
खेळ हे मनाचे
उगा येई मागे
लालरंगी धागा
हळूच हसवी
मनातच जागा
घेऊन दाखवी
भावनांचा खेळ
आपल्या मनाचा
नाही कुठे मेळ
स्पर्श प्रकाशाचा!
अर्चना कुलकर्णी. नासिक
*शब्द रजनी साहित्य समूह आयोजित उपक्रम अलक*
*२३/०४/२०२४*
*विषय - समज*
दहावीतला तिचा मुलगा अभ्यास न करता तासभर टीव्ही बघत होता, हे ती कामावरून घरी येताच सासूबाईंनी सांगितले.
ती चिडून त्याला ओरडू लागली.
दोन मिनिटात तो म्हणाला टीव्ही पाहिला चुकले, वेळ गेला वाया पण आता तू ओरडत राहिलीस तर वेळ अजून वाया जाईल... मी करतो अभ्यास.
अर्चना कुलकर्णी
मनात खूप काही साठलेले
तरी ओठ मात्र शिवलेले
वाटे दातांना तोडावे बंधन
तरीही ते पहाऱ्यात अडकलेले
अर्चना
खारुताई....
केले तुझ्यावर प्रेम चोरून
ठरवले आज मात्र
टाकावे मनातले सांगून
वाचला प्रेमाचा मंत्र,
द्यावा म्हणे लाल गुलाब
शोधला किती दिवस
नाही लागला हाती गुलाब
टोचले मात्र फार काटे
बसलो होतो तळ्याकाठी
आठव सदा तुझीच मनी
दिसली ही सुंदर फुले
रंग त्यांचा जांभळा छान
आवडतील ना तुला राणी?
घेऊन हात हाती
गाऊ गोड गाणी....
अर्चना कुलकर्णी..
चित्रकाव्य
नदी, तळी, नाले
सारे काही आटले
मीन रस्त्यावरी
पाण्याची बाटली
घेई पाठीवरी
जलचर धावे
धरा भेगाळलेली
जगणे अशक्य मला
मानवा लोभ आवर
नसे रे ही प्रगती
होते आहे अधोगती
जप निसर्गाला
वाढव झाडांना
वाचव पाण्याला
जागा हो आता तरी
घे तू जबाबदारी!
अर्चना कुलकर्णी नाशिक.
मला बी शाळला येऊ दे की ग
मला बी शाळला येऊ दे
छान गणवेश घेऊन द्या की ग
मला बी शाळला येऊ दे की ग
झाली आता मी बी मोठी
घेतली की मोठी गदा हाती
मला बी थोडं शिकू द्या की ग
मला बी शाळला येऊ दे की ग
पाटी, पुस्तकं घेऊन द्या की
गोड गोड गाणी म्हणू द्या की
पुस्तकं वाचाय शिकू द्या की ग
मला बी शाळला येऊ दे की ग
माझ्या बी मैतरिणी व्हाल ना तुमी
तुमच्याशी खेळाया घ्याल ना तुमी
अभ्यास कराया शिकवाल तुमी
मला बी शाळला येऊ द्या की ग
मला बी शाळला येऊ द्या की
अर्चना कुलकर्णी.
कोपेश्वर मंदीर, खिद्रापूर, कोल्हापूर जिल्हा
कोल्हापूर जिल्ह्यातल्या खिद्रापूर या छोट्याशा गावात महादेवाचं सुंदर मंदीर आहे. शिरोळ तालुक्यातलं हे गाव कोल्हापूरपासून ५५ किमी तर नरसोबावाडीपासून १८ किमी वर आहे. आम्ही कोल्हापूरहून हुपरी मार्गे सकाळी साडेदहा वाजता खिद्रापूरला पोहोचलो. मंदिराच्या समोरच पार्किंगसाठी जागा होती.गाईडबरोबर आम्ही मंदिर पहायला चालू केलं. खूपच माहिती दिली .
१२ व्या शतकात बांधलेलं हे कोपेश्वराचं मंदीर त्यावेळच्या कोल्हापूरच्या शिलाहार राजघराण्याने बांधलेलं आहे. कृष्णा नदीच्या काठावर खिद्रापूर वसलेलं आहे आणि नदीच्या पलीकडचा भाग हा कर्नाटक राज्यात येतो. ज्याठिकाणी नदी चंद्राकृती वळण घेते ती जागा पवित्र मानली जाते. इथेही कृष्णेने चंद्राकृती वळण घेतलेलं आहे. म्हणूनच ही जागा या मंदीरासाठी निवडण्यात आली असावी. पंढरपूरलाही चंद्रभागेने असेच वळण घेतलेलं आहे. हे मंदीर पूर्णतः अग्नीजन्य दगडात (Basalt) बनवलेलं आहे. खरतर इथं वापरलेला दगड या गावाच्या आसपास सापडत नाही. हा दगड भोगावती नदीच्या परिसरातून पंचगंगा व कृष्णा नदीमधून वाहून आणला असावा असा अंदाज आहे.
कोपेश्वर या नावामागे एक पौराणिक कथा आहे. इथून जवळच असलेल्या कर्नाटक राज्यातल्या ‘यडूर’ या गावात दक्ष राजाने एका यज्ञाचं आयोजन केलं होतं. दक्षाच्या ‘सती’ (किंवा ‘दाक्षायणी’. सतीला दक्षिणेकडे दाक्षायणी म्हणतात) या मुलीने वडिलांच्या मनाविरूद्ध महादेवांशी लग्न केलं होतं. आणि म्हणून दक्षाने सती व शिवांना आमंत्रण दिलेलं नव्हतं. याबद्दल विचारणा करण्यासाठी सतीने यज्ञाच्या ठिकाणी जाण्याचा हट्ट केला. तेंव्हा महादेवांनी स्वतः तिथे जाण्यास नकार दिला पण तिला नंदीला बरोबर घेऊन जाण्यास सांगितले. नंदीला यडुरच्या वेशीवरच अडवलं गेलं व आत प्रवेश करू दिला नाही. सतीला पाहून दक्षाने महादेवांची निर्भत्सना केली. आणि हा पतीचा अपमान सहन न होऊन सतीने स्वतःला यज्ञामधील अग्नीच्या स्वाधीन केलं. हे जेंव्हा महादेवांना समजलं तेंव्हा ते अतिशय क्रोधीत झाले. कोपलेले महादेव म्हणजेच कोपलेला ईश्वर म्हणून कोपेश्वर हे नाव पडलं. शिवांनी तांडव नृत्य करत आपल्या जटेपासून वीरभद्र नावाचा गण तयार केला व त्याला दक्षाचे डोके उडवण्याचा आदेश दिला. रागावलेल्या महादेवांना शांत करण्यासाठी भगवान विष्णू स्वतः इथं आले. आणि म्हणूनच या मंदिराच्या गाभाऱ्यात महादेवांच्या शिवलिंगासोबतच धोपेश्वर या लिंगरूपात भगवान विष्णूही विराजमान आहेत. या मंदिरात नंदी नाही कारण तो सतीबरोबर यडूरला गेला व तिथेच थांबला. यडूरमधे नंदीचं एक मंदीर आहे जिथे नंदी हा मुख्य देव आहे.
काही इतिहासकारांच्या मते या भागाचं पूर्वीचं नाव ‘कोपम’ असं होतं. त्यावरून ‘कोपेश्वर’ हे नाव पडलं असावं.
या मंदीरात एकूण १२६ खांब आहेत. इथल्या आतल्या प्रत्येक आणि प्रत्येक खांबावर कोरीव काम आहे आणि बाहेरच्या बाजूने खालपासून वरपर्यंत अगणित शिल्पं कोरलेली आहेत. रामायण, महाभारत, पुराण यातले प्रसंग व त्यातली महत्वाची पात्रं, देवादिकांच्या मुर्त्या अशा असंख्य गोष्टी इथं पहायला मिळतात. गाभारा किंवा गर्भगृह, अंतराळ, सभामंडप व स्वर्गमंडप अशी या मंदिराची रचना आहे. गर्भगृहात मुख्य देवता आहे. अंतराळात पालखी वगैरे गोष्टी ठेवलेल्या असतात. सभामंडप व स्वर्गमंडपात गायन वादन अशा सेवा सादर केल्या जातात किंवा धार्मीक कार्यक्रमांचं आयोजन केलं जातं.
एका दारातून आम्ही मंदीराच्या आवारात आलो. हा बाहेरच्या दाराचा भाग इतका साधा आहे की आतमधे एवढं सुंदर मंदीर आहे अशी कल्पनासुद्धा करता येणार नाही. प्रथम गाभाऱ्यात देवाचं दर्शन घेऊन बाहेरच्या स्वर्गमंडपापासून मंदीर पहायला सुरू केली. हा स्वर्गमंडप एकूण ४८ खांबांवर उभा आहे. या मंडपात चारही बाजूंनी प्रवेश करता येतो. मंडपाच्या मधोमध वरच्या बाजूला छत गोलाकार उघडं आहे. आणि याच्या बरोबर खाली त्याच आकाराची अखंड शिळा आहे. याला रंगशीळा असही म्हणतात. काहींच्या मते ही शिळा वरती ठेवायची राहून गेली आहे. पण ते तितकसं बरोबर नसावं कारण पावसाचं पडणारं पाणी वाहून जाण्यासाठी चारही बाजूने व्यवस्था केलेली आहे. या जागेचा उपयोग गायन, वादन, नृत्य या कला सादर करण्यासाठी किंवा होम हवन करण्यासाठी केला जात असावा.
या रंगशीळेच्या भोवती गोलाकार १२ खांब आहेत. या बाराही खांबांवर खाली वेगवेगळ्या मदिरांच्या गोपुरांचं डिझाइन कोरलेलं आहे तर मधल्या भागात जाळी कोरलेली आहे. जाळीमधे बोट आत जाऊ शकतं. अखंड दगडात ही जाळी कशी काय तयार केली असेल? काय हत्यारं वापरली असतील? कुशल कारागीरच हे करू जाणे!
या बारा खांबांवर वरच्या भागात आठ दिशांचे देव (दिक् पाल) आणि विष्णू व कार्तिकस्वामी यांची शिल्पं आहेत. पूर्वेचा व इतर दोन अशा तीन खांबांवर शिल्पं नाहीत. ही तीन शिल्पं काळाच्या ओघात पडून गेली असावीत. या शिल्पांचं वैशिष्ठ्य असं की यातले देव आपापल्या वहानांवर सपत्नीक ‘’ बसलेले आहेत! कार्तिकस्वामी ब्रम्हचारी असल्यामुळे ते फक्त एकटेच मोरावर दाखवले आहेत. वायव्येला वायू सपत्नीक हरिणावर आरूढ आहेत तर उत्तरेला कुबेर घोड्यावर आहेत. या मंडपात जे काही कार्यक्रम होत असतील त्याला या सर्व देवदेवतांना आमंत्रण दिलेलं असायचं अशी कल्पना!
कार्तिक पौर्णिमा आणि माघ पौर्णिमेला चंद्र स्वर्गमंडपाच्या खुल्या गोलाकाराच्या बरोबर मध्यावर येतो. हा सोहळा पहाण्यासाठी बरीच लोकं इथं गर्दी करतात.
स्वर्गमंडपातून सभमंडपात आलो. सभामंडपाच्या प्रवेशद्वारावर दोन्ही बाजूला पाच पाच द्वारपाल कोरलेले आहेत आणि वरच्या बाजूला सरस्वती आहे. हा सभामंडप ६० खांबावर उभा आहे. इथल्या खांबांवर खूप वेगवेगळ्या प्रकारचं कोरीव काम बघायला मिळतं.
इथं एक सुंदर व्याल शिल्प बघायला मिळतं. व्याल म्हणजे वेगवेगळ्या प्राण्याचं एकत्रीत शिल्प. यात मगरीचं तोंड आहे, पाय वाघ किंवा सिंहाचे आहेत, पाठीमागे मोराचा पिसारा आहे. मगरीच्या तोंडाच्यावर हत्तीचा दात आणि सोंड दिसते आहे आणि सोंडेत कमळाचे फूल आहे. (सर्व फोटो कृपया झूम करून बघा.)
शैव द्वारपालाची ७ फूटी अखंड शीळेतील मूर्ती आहे. हा शिवाचा द्वारपाल असल्यामुळे याच्या मुकुटात मानवी कवट्या आहेत, गळ्यात साप आहे आणि बाजूबंदात रूद्राक्ष आहे. द्वारपाल असल्यामुळे त्याची शारिरीक तंदुरूस्तीही व्यवस्थित दाखवली आहे.
इथलं कोरीव काम कसं केलं गेलं असेल त्याची एक झलक बघायला मिळते. खालच्या पहिल्या फोटोतल्या डाव्या भागात डिझाईन काढून घेतलं आहे. आणि उजव्या भागात कोरीव कामाला सुरवात केलेली आहे. तर दुसऱ्या फोटोत काम पूर्ण झालेलं आहे. थोडा भाग तुटलेला आहे पण अंदाज लावता येईल. हेच डिझाईन आणखी काही खांबांवर आहे. त्यामुळे हे डिझाईन बनवताना साच्याचा वापर झाला असावा.
याचप्रमाणे आणखीनही काही गोष्टी इथे अपूर्ण आहेत. कदाचित कारागीर सोडून गेला असावा किंवा त्याचा मृत्यू झाला असावा. कदाचित युद्धामुळे काम बंद पडलं असावं.
एका खांबावर किर्तीमुखाचं सुंदर काम बघायला मिळालं. किर्तीमुख हा सतत खातच असतो. यामागची कथा अशी आहे की एका राक्षसाचा नाश करण्यासाठी शिवांनी एका भयानक सिंहाची निर्मिती केली. पण तो राक्षस शरण आल्यामुळे त्या सिंहाला शिवांनी निघून जाण्यास सांगितलं. पण मी आता काय खाऊ असं सिंहानी विचारल्यावर स्वतःलाच खा असं शिवांनी त्याला सांगितलं. या आज्ञेचं पालन करत सिंहाने स्वतःचं शरीर खाऊन टाकलं. फक्त तोंड तेवढं शिल्लक राहिलं. हे पाहून शिवांनी त्याला किर्तीमुख हे नाव दिलं व त्याला सांगितलं की मी जिथे असेन तिथे तुला अग्रस्थान मिळेल. म्हणून सर्व शिवमंदिरात किर्तीमुख पहायला मिळतं. किर्तीमुखाला सर्व वाईट गोष्टी खाऊन टाकायला सांगितलं. पण मनुष्याची पापं काही संपत नाहीत आणि किर्तीमुखाचं खाणं काही थांबत नाही! किर्तीमुख चित्रीत करताना फक्त तोंड आणि लांबलचक सुळे दाखवलेले असतात.
पंचतंत्रातल्या बडबड्या कासवाची तसच गोड गोड बोलून माकडाचं काळीज मागणाऱ्या मगरीची गोष्टही इथे कोरलेली आहे.
यानंतर आम्ही मंदीर बाहेरून बघितलं. ९२ हत्तींवर हे मंदीर उभं आहे आणि प्रत्येक हत्तीचे अलंकार वेगवेगळे आहेत.
एक काळभैरवाचं शिल्प बघितलं. काळभैरव हा नेहमी नग्न आणि सापाने त्याला गाठ मारलेली असा दाखवतात. त्याच्या डाव्या हातात मानवी शीर असतं आणि त्याच्या खाली एक कुत्रा दाखवलेला असतो. तो रागीट असतो त्यामुळे त्याच्या जटा फैलावलेल्या दाखवतात.
ब्रम्हा आणि विष्णू यांची मुर्ती बघितली. खालच्या बाजूला ब्रम्हदेव आणि बाजूला दोन सेवक आहेत आणि वरच्या बाजूला शंख आणि गदा धारण केलेली बसलेल्या अवस्थेतील भगवान विष्णूंची मुर्ती आहे.
नंतर दक्षिण दरवाज्यापाशी आलो. या दरवाज्याची सुरवात दक्षिणमुखी गणेशाने होते. आणि इथल्या द्वारपाल या स्त्रिया दाखवल्या आहेत.
दक्षिण दरवाज्यापाशी एक देवनागरी लिपीतला शिलालेख ठेवला आहे. त्यात असं लिहलं आहे की ‘शके १२३६ (इ.स. १२१३) मधे देवगिरीचा राजा सिंघन यादव द्वितीय याने शिलाहार राजा भोज द्वितीय याचा पराभव केला. यादव शासनकालात मिरज प्रांतात जिथे संगम झाला आहे (नरसोबाची वाडी) तिथपर्यंतची जमीन मंदिराच्या पूजा व सेवांसाठी दान केली आहे.’ आणि त्यावेळच्या पद्धतीप्रमाणे शिलालेखाच्या वरती चंद्र आणि सूर्य कोरलेले आहेत. याचा अर्थ असा की चंद्र आणि सूर्य जोपर्यंत आकाशात आहेत तोपर्यंत हे दानपत्र वैध आहे.
गर्भगृहाच्या बाहेरच्या भिंतीवर देवकोष्ट आहे. देवकोष्ट म्हणजे ज्या देवाचं हे मंदीर आहे त्याचीच प्रतिमा बाहेरही दाखवलेली असते. वरती मंदिराचा दगडी कळस आहे. मधे गर्भगृहाचं दार व त्यावर देवादिकांच्या प्रतिमा आहेत. त्याखाली किर्तीमुख आहे आणि सगळ्यात खाली बलदंड नंदीवर उमा महेश आणि बाजूला शैवद्वारपाल आहेत.
बाहेरच्या भींतींवर बरीच देवदेवतांची शिल्पं आहेत. फोटोत एका बाजूला महिशासुरमर्दिनीचं शिल्प आहे व त्यात पायाजवळची म्हैस व्यवस्थित दिसती आहे. दुसऱ्या बाजूला अर्धा भाग शंकराचा आणि अर्धा भाग विष्णूचा असं हरिहराचं शिल्पं आहे.
काही रामायण महाभारतातले प्रसंग कोरलेले आहेत. एका बाजूला श्रीराम आणि हनुमान यांच्या पहिल्या भेटीचा प्रसंग आहे तर दुसऱ्या बाजूला द्रौपदी भीमाला सांगते आहे की दुशाःसनाला मारल्याशिवाय मी केस बांधणार नाही.
अग्नीदेव आणि यम देव यांची अनुक्रमे एडका व रेडा या त्यांच्या वहानांवर आरूढ शिल्पं.
आळस देणारी स्त्री ‘आलसा’ आणि आणि नखशिखांत दागिन्यांनी मढलेली सुरसुंदरी!
आरशात बघून सौंदर्यप्रसाधन करणारी स्त्री आणि कंबरेवर हात ठेवून पत्र लिहणारी स्त्री.
कडेवर बाळ घेतलेली माता आणि भविष्य सांगणारा ज्योतीषी.
या मंदिराची अदिलशाहीत आणि मुघल काळात काही प्रमाणात मोडतोड झाली आहे. तसच कित्येक शतकांचा उन, वारा आणि पाऊस यांचाही परिणाम झाला आहे. पण तरीसुद्धा अजुनही हे मंदीर बऱ्यापैकी सुस्थितीत आहे.
‘कट्यार काळजात घुसली’ या चित्रपटातलं ‘शिव बोला भंडारी’ हे गाणं या मंदिरात चित्रीत करण्यात आलं आहे. तसच ‘सरसेनापती हंबीरराव’ या चित्रपटातही हे मंदीर दाखवण्यात आलं आहे.
खिद्रापूर हे खूप छोटं, शांत गाव आहे. जाण्यायेण्याचा रस्ता हिरव्यागार शेतातून आहे. जवळूनच कृष्णा नदी वहाते. फक्त मंदिरात येणाऱ्या पर्यटक आणि भाविकांसाठी टॅायलेटची व्यवस्था नाही......एका अप्रतिम कलाकृतीचा...... कोणार्क आणि मोधेरा सूर्यमंदीर, खजुराहो, हंपी अशी अनेक मंदिरे आवर्जून बघितली जातात. पण त्याच तोडीचं हे मंदिर आहे. याला पश्चिम महाराष्ट्राचं खजुराहो असही म्हणतात. पाहिलं नसल्यास अवश्य पहा! आणि दर्शन घेऊन झाल्यानंतर अर्धा-पाऊण तास इथल्या कलेचा आस्वाद जरूर घ्या!
*कल्पतरू जागतिक साहित्य मंच आयोजित काव्यलेखन उपक्रम*
*विषय - आरोपीच्या पिंजऱ्यात*
प्रेम म्हणजे प्रेम असतं...
प्रेम म्हणजे प्रेम असतं
हे म्हणणं फार सोपं असतं
तू मला पाहिलेस,
आणि म्हणे
प्रथमक्षणी प्रेमात पडलास,
होतास तू ही रुबाबदार
चाल होती ऐटबाज
भुलले मग मी ही तुझ्या रुपाला,
भेटू लागलो वारंवार
चोरटे क्षण खुणावू लागले
पुनः पुनः अनुभवावे वाटू लागले,
वेडच जणू तुझे लागले
दिवस रात्रीचा विसर पडला
सदैव तूच दिसू लागला,
सूर्य, चंद्र, तारे
तूच होतास माझे सारे,
का एका क्षणात बदलले सारे?
जेंव्हा कळले तुझ्या घरी
श्रीमंतीची पडली दरी
तूही विसरलास
सारी स्वप्नं, दिलेली वचने
निघून गेलास परदेशी,
न काही सांगता
आज मी उभी आहे,
*आरोपीच्या पिंजऱ्यात*
पोटातील गर्भासवे!
अर्चना कुलकर्णी.
नाशिक.
मुषकावरून आले गजानन द्वारी
फुले वाहिली लाल जास्वंदीची
गळ्यात घालुनी दुर्वांकुर हार
मोदक नैवेद्याने तृप्त झाली स्वारी .
अर्चना कुलकर्णी.
श्रावणात चाले ऊनसावलीचा खेळ
कधी सरीवर सरी बरसती
वृक्षवेलिंवर बहरली फुलं फळं
हिरव्यागार तणानी सजली धरती!
सुख म्हणजे नक्की काय असतं?
सुख म्हणजे नक्की काय असतं?
सुख हे वयाप्रमाणे बदलत असतं
बालपणी आईच्या गोड पाप्यात असतं
अन बाबांच्या कडेवर बसण्यात असतं!
आई ने प्रेमाने केलेल्या लाडूत दिसतं
बाबांनी आणलेल्या केकमध्ये गवसत!
निरागस मैत्रीत सुख असतं
तर शिक्षकांच्या कौतुकात हसतं!
तारुण्यात सुंदर दिसण्यात सुख वाटते
प्रेम करणारं कोणी भेटले की वाढतं !
योग्य जोडीदार मिळाला की
सुखाच्या सरीत बहरतं
घर स्वतः चे सजवता सुख ही सजतं,
नवऱ्याने गजरा माळताच सुख हसतं,
तर प्रेमाने नवऱ्याला खाऊ घालताच
सुख चेहऱ्यावर विलासतें!
अपत्य आगमनी सुखाची चादर पांघरंत!
त्याच्या प्रत्येक हालचालीत डोळे
सुख पिऊन घेतं!
मुलांचे कौतुक परक्यानी केल्यास
सुख गगनी भिडतं!
सुख हे त्यांच्याभोंवती फिरत राहतं,
वार्धक्य येता मुलं सुजाण नागरिक
असल्याच्या भावनेने सुख हसतं,
ती स्वतः चे विश्व् निर्माण करतात,
ते सुद्धा वेगळे सुख असते,
पावलोपावली सुख हे असं भेटतं!
शोधात त्याच्या न जाता,
संवादत त्याच्याशी आयुष्य सुखात जातं!
अर्चना कुलकर्णी.
